دستگاه جنینیاب
اغلب برای انتقال موثر امواج التراسوند از پروب به بدن و از بدن به پروب از ژل اكوستیكی استفاده میشود.
وضعیتهای مهمی نظیر خونریزیهای رحمی و بیحركت بودن جنین میتوانند نگرانیهایی در مادر ایجاد كند. هدف اصلی دستگاه جنینیاب، حصول اطمینان از سلامت جنین برای مادر و پزشك است. ضربان قلب جنین تا هفته بیست و چهارم به كمك گوشی مامایی شنیده نمیشود؛ ولی دستگاه جنینیاب به راحتی صدای ضربان قلب جنین را گاهی زودتر از هشت هفتگی به گوش پزشك میرساند.
آشكارسازیهای ضربان قلب جنین (جنینیاب)، دستگاههای بسیار باصرفهای هستند كه با استفاده از اولتراسوند امكان دسترسی به اطلاعات دیداری و شنیداری درباره جنین را فرهم میكند. توانایی این دستگاه در محاسبه سرعت ضربان قلب جنین، با دقت بسیار بالایی كاربرد ارزشمند تشخیصی و غیرتهاجمی آن را نشان میدهد.
پزشكان، پرستاران بخش زایمان و متخصصان مامایی برای ثبت سرعت ضربان قلب جنین نیز از این دستگاه استفاده میكنند و موارد غیرطبیعی ثبت و به سرعت توسط دستگاه هشدار داده میشود. انواع پیشرفته این دستگاه قادر به آشكارسازی جریانهای دوطرفه خون است و به پزشك این امكان را میدهد كه عروق مادری نظیر شریان رحمی را ارزیابی كند.
در روش قدیمی، سرعت ضربان قلب جنین با اندازهگیری زمان قلههای موج قابل محاسبه بود؛ ولی آشكارسازها از یك همبستهساز خودكار استفاده میكنند كه یك الگو از سیگنال دریافتی ساخته و هنگام دریافت سیگنال جدید با قبلی مقایسه میكند. اگر سیگنال جدید نویز باشد با سیگنال الگو مطابقت نخواهد داشت و در محاسبه FHR استفاده نمیشود. بنابراین این سیستم خودكار اثر نویزهای خارجی را كاهش و دقت اندازهگیری را افزایش میدهد. برخی از جنینیابها به طور دقیق از لحاظ ساختمان ظاهری مثل اوتوسكوپهای پزشكی هستند.
ساختار فیزیكی- مكانیكی دستگاه
عملكرد دستگاه به این صورت است كه آشكارسازهای قلب جنین، امواج صوتی فركانس بالا را به صورت پالس یا پیوسته به بافت میفرستد؛ سپس، امواج صوتی توسط مبدلهای كریستال پیزوالكتریك منتقل میشوند. پروب روی شكم مادر قابل ناحیه قلب جنین قرار میگیرد.
اغلب برای انتقال موثر امواج التراسوند از پروب به بدن و از بدن به پروب از ژل اكوستیكی استفاده میشود. در نوع امواج پیوسته وقتی جریان الكتریكی در طول كریستال حركت میكند، كریستال شروع به ارتعاش و انرژی صوتی را تولید و منتقل میكند؛ كریستال دوم هم اكوها را از بدن دریافت میكند. در سیستمهای پالس- داپلر یك كریستال به طور متناوب امواج را به بدن فرستاده، اكوی بازگشتی آنها را دریافت میكند.
در هر دو سیستم، موج بازگشتی، دوباره به سیگنال الكتریكی تبدیل میشود كه میتواند به صورت یك موج قابل مشاهده باشد. فركانس امواج بازگشتی با سرعت و حركتهای جنین در ارتباط است؛ زیرا طبق اصل داپلر، حركت به سمت مبدل، فركانس را افزایش میدهد. آشكارساز این تغییر فركانس را تقویت كرده، به بلندگو یا گوشی میفرستد. این تغییر فركانس «شیفت داپلر» نام دارد…
از پروبهای 5 مگاهرتز برای آزمونهای وریدی و شریانی عمیق و از پروبهای 8 مگاهرتز برای سنجش جریانهای خونی نزدیك به زیر پوست استفاده میشود.
فركانسهای داپلری كه استفاده میشوند در محدوده 2 تا 10 مگاهرتز متغیرند. فركانسهای بالا وضوح بیشتری را تامین میكنند؛ اما به وسیله بافتها، سریع تضعیف شده و نمیتوانند همانند فركانسهای پایینتر به ساختارهای عمقی نفوذ كنند؛ بنابراین اغلب از پروبهای 2 تا 3 مگاهرتزی به دلیل توانایی نفوذ بالا، استفاده میشود. مدلهای جدید این دستگاه امكان كار كردن با فركانسهای مختلفی را به كاربر میدهند.
این دستگاهها برای هر فركانس پروب ویژهای دارند؛ زیرا عناصر پیزوالكتریك اختصاصی با سرعت مخصوص به خود ارتعاش میكنند كه مرتبط با ضخامت آنهاست. از پروبهای 5 مگاهرتز برای آزمونهای وریدی و شریانی عمیق و از پروبهای 8 مگاهرتز برای سنجش جریانهای خونی نزدیك به زیر پوست استفاده میشود. كنترل و شارژ دستگاه با برق شهر تامین میشود.
نوع جدیدی از دستگاه، دكمهای دارد كه كاربر با فعال كردن آن مقادیر دلخواه FHR را ثبت میكند. بعضی از جنینیابها دكمهای دارند كه دستگاه را در مد خاصی قرار میدهد تا اولتراسوند خروجی را افزایش دهد، این حالات برای هفتههای ابتدایی بارداری كاربرد دارد. دستگاههای جنینیاب، ضربان قلب جنین را به صورتهای مختلفی آشكار میكنند. رایجترین كل خروجی به صورت صوت شنیداری است، بعضی نیز FHR را محاسبه كرده و روی LCD نمایش میدهند و برخی دیگر نسخهای از شكل موج ضربان قلب را روی كاغذ در اختیار پزشك قرار میدهند.
اجزای تشكیلدهنده دستگاه
1- پروب: این بخش وظیفه ارسال یك موج اولتراسوند به داخل رحم مادر و دریافت موج بازگشت را به عهده دارد.
2-نماشگر تعداد ضربان قلب نوزاد: تعداد ضربان قلب نوزاد را كه توسط دستگاه محاسبهشده نمایش میدهد.
3- سیم برق: تامین نیروی الكتریكی لازم دستگاه از برق شهر را به عهده دارد.
4- باطری: هر كجا كه امكان استفاده از برق شهر برای تغذیه دستگاه وجود ندارد نیروی الكتریكی دستگاه را تامین میكند.
5- فیوز: جهت حفاظت الكتریكی دستگاه پیشبینی شده است.
6- كلید اصلی: روشن و خاموش شدن دستگاه را به عهده دارد.
7- نمایشگر میزان شارژ باطری: میزان نیروی الكتریكی ذخیرهشده در باطری دستگاه را نمایش میدهد.
8- ركوردر صدای قلب نوزاد: صدای قلب جنین را ذخیره میكند تا بتوان در مراحل بعدی از آن استفاده كرد.
9- محل اتصال پروب: از این قسمت پروب به دستگاه وصل میشود.
10- محل اتصال گوشی: جهت اتصال یك هدفون به دستگاه به كار میرود.
كاربری دستگاه
مهمترین خرابیهای بهوجود آمده در این دستگاه عبارتند از
1- خرابی پروب دستگاه: در این صورت دستگاه روشن میشود ولی صدای قلب جنین را نمیتوان شنید.
2- خرابی منبع تغذیه: در این صورت دستگاه اصلا روشن نمیشود.
3- خرابی باطری دستگاه یا دشارژ آنها: در بعضی مدلها دستگاه، اخطاری مبنی بر مشكل منبع تغذیه میدهد و در بعضی مدلها، كیفیت خروجی دستگاه افت میكند؛ اما در مدلهای معتبرتر فقط در صورت كشیده شدن دستگاه از برق، دیگر كار نمیكند.
در این مواقع دستگاه را به مدت 24 ساعت از برق نكشید؛ سپس دستگاه را از برق كشیده و روشن كنید. اگر دستگاه روشن شد و حداقل نیم ساعت كار كرد، مشكل خالی شدن باطری بوده است، در غیر این صورت، باطری داخلی دستگاه باید عوض شود.